بررسی اثرات اصلی تنش خشکی بر گیاهان زراعی

بررسی اثرات اصلی تنش خشکی بر گیاهان زراعی

خشکی، خطری بزرگ برای توليد موفقيت آميز محصولات زراعی در سرتاسرجهان است. مخصوصا در ایران که میزان بارش حتی در شهرهای پرباران هم کاهش شدیدی یافته و کشاورزان متاسفانه هم چنان از روش های دیمی برای کاشت استفاده می کنند ،  خشکی زمانی اتفاق می افتد که ترکيبی ازعوامل فيزيکی ومحيطی سبب تنش در داخل گياه شده و توليد را کاهش می دهد. اين کاهش در نتيجه تاخير ويا عدم استقرار گياه، تضعيف و يا از بين رفتن گياهان استقراريافته، مستعد شدن گياه نسبت به حمله آفت ها و بيماريهای گياهی، تغييرات فيزيولوژيکی و بيوشيميايی در سوخت وساز گياه، تغييرات در کيفيت دانه، علوفه، الياف، روغن وديگر محصولات اقتصادی گياه به وجود می آيد. خشکی بيشتر يک عامل کاهش دهنده عملکرد است و اين حالت حتی در مواردی که آسيب وارده مشهود نباشد نيز وجود دارد.

معرفی انواع تنش خشکی :

خشکی اتمسفری : اين خشکی ناشی از رطوبت اندک هواست و اغلب در نتيجه وقوع بادهای خشک و بسيار گرم مشاهده می شود

خشکی خاک : اين خشکی وقتی به وجود می آيد که عرضه رطوبت خاک نسبت به تبخير و تعرق دارای تاخير زمانی باشد

درمناطق خشک، انواع خشکی  می توان  را برحسب زمان وقوع به سه دسته تقسيم می کنند :

۱) – خشکی ممتد و یکپارچه :  در خشکی ممتد، گياه در تمام دوران فصل رشد با کمبود آب مواجه بوده و شانس موفقيت در ايجاد واريته هايی که بتوانند دراين شرايط عملکرد اقتصادی مطلوبی داشته باشند بسيار اندک است، بنابراين سرمايه گذاری در برنامه های به نژادی دراين مورد اقتصادی نيست.

۲) – خشکی انتهايی :  در شرايطی که خشکی از نوع انتهايی است و وقوع آن منظم است، لازم است بيشتر کارهای به نژادی برای ايجاد واريته های زودرس باشد تا ازتنش انتهايی بگريزند.

۳) – خشکی موقتی و گذرا  :  حتی درمکانها يا فصل هايی که بارندگی کافی وجود دارد، ممکن است در مراحل مختلف رشد، دوره های تنش آبی رخ دهد. درچنين وضعيتی که خشکی ازنوع موقتی است، بايد بهنژادی برای ايجاد ارقام پرتوليد که درشرايط خشکی موقت، نسبتا کمتر تحت تاثيرقرارگرفته و بعد از رفع تنش به سرعت بهبود می يابند، صورت گيرد.

اثرات تنش خشکی بروی گیاهان

اثرات تنش خشکی در گياهان مختلف يکسان نيست ونوع، رقم و مرحله رشد گياه در ميزان صدمات وارده به گياه، نقش تعيين کننده ای دارد. از طرفی در بعضی گياهان تنش در برخی مراحل رشد با اثرات مفيدی همراه است. در اين شرايط، تنش جزيی رطوبت هرچند که ميزان رشد وعملکرد را کاهش می دهد، اما ممکن است در بهبود خصوصيات کيفی محصولات زراعی وباغی موثر باشد. به طور مثال تنش جزيی آب کيفيت ميوه های سيب، گلابی، هلو وآلو را افزايش داده است. تنش آبی مقدار روغن نعناع و چربی ميوه های زيتون، درصد روغن سويا و درصد پروتيين دانه های گندم را افزايش می دهد. دوره خشکی دو ماه قبل از گلدهی درخت انبه، سبب کاهش رشد سبزينه ای وافزايش گلدهی و در نتيجه عملکرد بيشترمی شود. به عنوان مثال در مطالعه ای در آفريقای جنوبی تنش آبی در طول زمستان، عملکرد سالانه انبه را حدود ۹ درصد افزايش داد.

گياهانی که درمعرض تنش خشکی قرار دارند، نه تنها از لحاظ اندازه کاهش خواهند يافت، بلکه ضخامت لايه های پارانشيمی برگ ها افزايش می يابد. نتيجه اين وضعيت ضخامت به نسبت زياد، چرمی شدن و کوتينی شدن شاخ وبرگها است که از خصوصیت های گياهان مقاوم به خشکی می باشد پس بنابراین گیاه بیشتر انرژی خود را صرف این کار کرده و دیگر رمغی برای بارور شدن ندارد و محصول کاهش می یابد.  ازديگر اثرات کمبود آب می توان به اثر مهم کمبود آب دربافتهای مريستمی اشاره کرد كه بر روی فعاليتهای سازندگی از قبيل ساختن   DNAو RNAو مواد جداره سلول موثر است. کاهش آماس باعث تقليل نمو سلول می شود که به نوبه خود موجب کاهش نمو برگ، شاخه وريشه ها می شود. از طرفی کاهش آماس بر فرايندهای وابسته به آن نظير باز شدن روزنه ها موثر است. می توان گفت که اغلب اثرات تنش آب به جز آنهايی که مستقيما از طريق کاهش آماس وارد عمل می شوند، بستگی به از دست دادن آب پروتوپلاسم دارد. کاهش لزوجت پروتوپلاسم، افزايش نفوذ پذيری نسبت به آب، اوره وگليسيرين، تجزيه پروتئين ها و افزايش تنفس در مراحل اوليه برخورد گياه با تنش رطوبتی رخ می دهد. کاهش سطح برگ، بسته شدن روزنه ها و کاهش فعاليتهای پروتوپلاسمی نيز موجب تقليل فتوسنتز می شود. کمبود آب همچنين موجب تغييراتی در انواع و مقادير کربوهيدراتهای گياه می شود.

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *